همراه با وبلاگ نویسان ایرانی - رزبلاگ،پرشین بلاگ،ایران بلاگ،بلاگفا،ثامن بلاگ ،میهن بلاگ و....

 
شعبده بازی با شیمی

جوانان شیمیدان عزیز ازعلم خود برای متحیر کردن دیگران استفاده کنید


شعبده باز در یک لحظه آب را به نوشابه تبدل می‌کند!

شعبده‌باز دو لیوان شیشه‌ای روی میز دارد: یکی پر از آب، و دیگری به ظاهر خالی. او ابتدا یک جرعه از آب لیوان اول می‌خورد، و بعد ادعا می‌کند، که چون دلش نوشابه می‌خواهد، هم‌اکنون در پیش چشم حاضران، باقی مانده آب را به نوشابه تبدیل خواهد کرد! در این موقع آب موجود در لیوان اول را به لیوان دوم می‌ریزد، و در اینجا به رنگ نوشابه در می‌آید، این آزمایش چگونه است؟

لیوان اول واقعاً دارای آب خالص است، که آزمایشگر یک جرعه از آن می‌خورد، ولی به گودی ته لیوان دوم، از قبل 5 قطره تنتورید ریخته‌ است که خشک شده و زیاد به چشم نمی‌خورد. و رنگ نوشابه به حل شدن تنتورید در آب مربوط می‌شود.

در نمایش فوق می‌توان نوشابه بدست آمده را مجدداً به آب تبدیل کرد. در این صورت بایستی از قبل در لیوان دیگری مقداری آب ریخت، و در آن ربع گرم هیپوسولفیت سدیم حل کرد. اگر این مایع بیرنگ روی مایع رنگی شبیه نوشابه، که از حل شدن تنتورید در آب بدست می‌آید، ریخته شود، همدیگر را خنثی می‌کنند و مایع حاصل به طور کامل بیرنگ می‌شود. دلیل آزمایش اخیر را می‌توان چنین توضیح داد، که وقتی محلول هیپوسولفیت سدیم را وارد محلول تنتورید در آب می‌کنیم، تتراتیونات سدیم و یداید ایجاد می‌شود، و محلول بیرنگ می‌گردد.

● با یک میله شیشه‌ای شمع روشن می‌شود!

باز هم شعبده‌باز با یک نمایش عجیب و باور نکردنی تماشاگران را غرق در شگفتی می‌سازد. نمایشی که اجرای آن کاملاً غیرممکن به نظر می‌رسد. او شمعی را روی میز قرار می‌دهد، و نوک یک میله شیشه خیلی معمولی (همزن) را به فتیله آن می‌زند. شمع روشن می‌شود! چرا؟

با آنکه نمایش خیلی خارق‌العاده به نظر می‌رسد، ولی اجرایش ساده است، به طوری که شما نیز می‌توانید موفق به انجام آن شوید. کافی است که ابتدا وسایل زیر را آماده کنید: اولاً دو یا سه گرم کلرات پتاسیم، و همان مقدار قند، که هر دو را به طور مجزا به صورت پودر در آورده‌اید. ثانیاً یک شمع درشت معمولی، که حتی‌الامکان فتیله آن کمی کلفت‌تر از معمول باشد (این شمع نباید قبلاً مورد استفاده قرار گیرد). ثالثاً چند گرم اسیدسولفوریک خیلی غلیظ، پس از تهیه این وسائل، قبلاً فتیله را به کمک یک سوزن، کاملاً از هم باز کنید، به طوری که تارهای آن جدا از هم باشند. سپس کلرات پتاسیم و قند را – که به طور جداگانه در هاون کوبیده، و به صورت پودر نرم درآورده‌اید – با هم مخلوط کنید (اگر این دو ماده را با هم در هاون خرد کنید، امکان انفجار وجود دارد). این مخلوط را از قبل روی فتیله شمع بریزید، به طوری که این ذرات لابه‌لای تارهای فتیله را به خوبی پر کنند. و چون این دو ماده سفید بوده، و همرنگ فتیله شمع هستند، مسلماً کسی از این آماده‌سازی آگاه نخواهد بود.

و حالا بدون اینکه کسی مطلع باشد، سر یک همزن شیشه‌ای را در اسیدسولفوریک غلیظ فرو ببرید، و بلافاصله به فتیله شمع بزنید. چون براده قند در مجاورت کلرات پتاسیم است، به کمک اسید سولفوریک آتش خواهد گرفت، شمع روشن می شود.

● یک تردستی زیبا و دلپذیر دیگر مربوط به علم شیمی

نمایش ساده‌ای را که در اینجا مطرح می‌کنیم، در نوع خود خیلی تماشایی است. روی میز نمایش سه لیوان بزرگ محتوی مایعات بیرنگی قرار دارند، که آزمایشگر آنها را آب معرفی می‌کند. یک پارچ شیشه‌ای نیز دارای مایع بنفش رنگ است. شعبده‌باز روی هر یک از سه مایع بیرنگ‌، کمی از مایع بنفش می‌ریزد، مایع اول به رنگ بنفش درمی‌آید. مایع دوم به رنگ قرمز درمی‌آید، و مایع سوم سبز رنگ می‌شود! چگونه این تردستی انجام می‌پذیرد؟

مواد لازم برای اجرای این نمایش شگفت‌انگیز عبارتند از: یک برگ کلم قرمز، 100 سانتیمتر مکعب سرکه سفید، و مقداری سود که در 100 سانتیمتر مکعب آب حل شده است. روش کار به این ترتیب است، که از قبل برگهای کلم قرمز را به قطعات کوچک ببرید. آنها را در یک کاسه بریزید، و رویش آب جوش اضافه کنید، و مدت نیم‌ساعت آن را ساکن نگه دارید. شما مایعی به رنگ بنفش خواهید داشت. آن را از الک عبور دهید، و در پارچ بریزید. و اما لیوان اول دارای 100 سانتیمتر مکعب سرکه سفید، و سومی سود حل شده در 100 سانتیمتر مکعب آب است. دلیلش را هم به طور خلاصه توضیح می‌دهیم: مایع بنفش رنگ، که از برگ کلم قرمز به دست می‌آید، اگر در محیط اسیدی قرار گیرد، به رنگ قرمز درمی‌آید. در محیط قلیایی سبز رنگ می‌شود. و مسلماً در محیط خنثی رنگ خود (بنفش) را حفظ می‌کند. همین!

● چرا شعله دست شعبده‌باز را نمی‌سوزاند؟

این بار شعبده‌باز اجرای نمایش را به عهده می‌گیرد، که هیچ تماشاگری با دیدن آن نمی‌تواند از تعجب خودداری کند. و آن اینکه شعبده‌باز در حضور مردم مایعی را در گودی دستش می‌ریزد. و بی‌آنکه به آن کبریت بزند، شعله آتش در کف دستش زبانه می‌کشد. او در جلو سن قدم می‌زند، و بدون احساس ناراحتی با تماشاگران صحبت می‌کند، تا مایع تمام شود، و شعله فروکش کند. سپس دستش را با یک دستمال پاک می‌کند، و به ادامه برنامه‌اش می‌پردازد. چگونه این کار ممکن است؟

در اینجا نیز شعبده‌باز از علم شیمی استفاده می‌کند، و هرگز از چشم‌بندی و مهارت دست، و وارونه جلوه‌دادن حقایق بهره نمی‌برد. شما نیز اگر علاقمند به این گونه نمایشات علمی هستید، کافی است که ابتدا 12 سانتیمتر مکعب سولفیدکربن و 8 سانتیمتر مکعب تتراکلریدکربن تهیه کنید. ابتدا آنها را خوب با هم مخلوط کنید. سپس بدون اینکه کسی متوجه شود، دست خود را روی بخاری نیم‌گرم، و یا آجری که روی اجاق برقی قرار دارد – و نظایر آن – گرم کنید، و آنگاه مخلوط را در گودی دست خود بریزید، در مدتی خیلی کوتاه مایع شروع به شعله کشیدن می‌کند، البته این سوختن با بوی خیلی زننده همراه نیست، و حتی می‌توان در داخل ساختمان نیز به اجرای آن اقدام کرد.

یادآوری می‌کنیم، در صورتی که ����وقعیت مناسب نباشد، تا شما قبلاً دستتان را تا آن حد گرم کنید، می‌توانید مایع دست خود را به کمک یک لوله شیشه‌ای مشتعل سازید. یعنی لوله شیشه‌ای را مدت کوتاهی روی شعله اجاق گاز بگیرید و داخل مایع قرار دهید. اگر مواد تازه و مؤثر باشند، این روشها برای مشتعل کردن آن کافی خواهد بود. در غیر اینصورت کبریت بکشید، و به فاصله کمی از آن نگه دارید، مایع شعله‌ور خواهد شد، اما دست شما آن‌قدر گرم نمی‌شود، که غیرقابل تحمل باشد.

● چرا آب از غربال پایین نمی‌ریزد؟

شعبده‌باز یکی صافی مخصوص آشپزخانه به دست دارد، یک ظرف بزرگ شیشه‌ای نیز که تا نصف محتوی آب است روی میز قرار دارد، و کنار آن نیز یک پارچ شیشه‌ای پر از آب دیده می‌شود. نمایشگر مقداری از آب پارچ می‌خورد، و آنگاه صافی را بالای ظرف بزرگ نگه داشته، و اظهار می‌دارد: آب در غربال حمل کردن – برخلاف تصور عموم – کاری ساده است! و در این موقع شروع به ریختن آب در داخل صافی می‌کند. همه متوجه می‌شوند، که قطره‌ای آب پایین نمی‌ریزد. به این ترتیب تقریباً نصف آب پارچ را در توی صافی خالی می‌کند. و پس از اینکه با شک و تردید تمام، چند لحظه آن را روی ظرفشویی نگه می‌دارد، به آرامی مقدار کمی آب از لبه صافی توی ظرف بزرگ خالی کرده، و خود صافی را هم داخل آب قرار می‌دهد. سپس از یک تماشاگر نیز می‌خواهد، که وی نیز این کار را تکرار کند و آن وقت مجدداً صافی را از توی ظرف خارج کرده، و به دست او می‌دهد، و تماشاچی بقیه آب را در توی صافی می‌ریزد. مشاهده می‌گردد، که قطره‌ای آب در غربال (صافی) باقی نمانده، و همه آن پایین می‌ریزد، دلیل این تردستی چیست؟

به طور خلی ساده، وقتی شعبده‌باز آب را در صافی می‌ریزد، توی صافی یک کاسه شیشه‌ای بزرگ – از انواع پیرکس – قرار دارد، که خیلی نازک بوده، و غیرقابل رؤیت است. همچنین ظرف بزرگ شیشه‌ای و روی میز محتوی آب خالص نیست، بلکه دارای «تتراکلریدکربن» و «بنزین» است. وقتی آب دو مایع به نسبتهای مساوی با هم مخلوط شوند، ضریب شکست آن با ضریب شکست شیشه پیرکس یکسان می‌شود، و اشیای شیشه‌ای پیرکس در داخل آن دیده نمی‌شوند. شعبده‌باز هنگام قرار دادن صافی در داخل مایع مزبور، آن را کمی می‌چرخاند، تا از صافی خارج شده، و داخل مایع به طور معکوس قرار گیرد. پس اساس شعبده‌بازی از این قرار است: هنگامی که شعبده‌باز آب را در صافی می‌ریزد، کاسه پیرکس توی آن قرار دارد، اما هنگامی که از مایع درمی‌آورد، تا آن را به تماشاگر بسپارد کاسه مزبور را توی مایع باقی می‌گذارد. که البته کسی متوجه آن نمی‌شود. و مسلماً آب در نوبت تماشاچی از صافی به پایین می‌ریزد!

● آیا می‌توان شیر را به نوشابه تبدیل کرد؟

شعبده‌باز ظرف نسبتاً بزرگی را که محتوی شیر است. به حاضران نشان می‌دهد. سپس مقداری از آن را در یک لیوان می‌ریزد. بلافاصله شیر در لیوان به صورت نوشابه درمی‌آید. این کار چگونه ممکن است؟

واقعیت این است که، شعبده‌باز از قبل، و دور از چشم حاضران، یک لیتر شیر در یک ظرف شیشه‌ای ریخته، و به آن یک قاشق غذاخوری سود اضافه کرده، و خوب به هم زده است. و لیوان دیگر هم – که به ظاهر خالی به نظر می‌رسد – محتوی سه قطره محلول الکلی فنل فتالئین است، که رویش چند قطره شربت کارامل نیز افزوده شده است (معمولاً ته این لیوانها ضخیم بوده، و محفظه کوچکی در آن قسمت ایجاد شده است، و برای اینکه مواد ریخته شده در آنها دیده نشود، در پایین‌ترین قسمت بدنه لیوان، یک حاشیه به رنگ سفید زده می‌شود، که ظاهراً جنبه تزیینی دارد).

دلیل آزمایش را می‌توان چنین توضیح داد که، تغییر اسیدیته محیط در لیوان دوم با شناساگر فنل فتالئین، و وجود شربت کارامل، سبب می‌شود، که تماشاگر تصور کند، شیر به نوشابه تبدیل شده است.



| [ کلمات کلیدی ] : شعبده بازی
نويسنده : هادی یوسفی
زمان : ۱۱:٥٩ ‎ق.ظ